Steinsoppfest

King Boletus, Karl Johans sopp, herresopp, – steinsoppen har mange flotte namn, som viser ein opphøgd status. For mange er han toppen av det sopphausten kan ha å by på.

Det er ikkje lett å vita kva tid steinsoppen vil dukka opp. Men det verkar som om han likar ein varm og god periode om sommaren, med etterfølgjande mildt ver og regn. Då kan han brått stikka sitt runde hovud opp av mosen. Og så kan det koma ei bølgje av steinsopp.

Steinsoppen veks fort. Finn vi eit felt med nokre ørsmå steinsoppar, må vi gjerne ta ein ny tur dit etter ganske få dagar. Sjølv går eg gjerne tilbake etter 2 dagar. Når dei først skyt fart, veks dei utruleg fort. Og det er verkeleg surt å koma forventningsfulle tilbake, for å møta ein sopp-plass med forvaksne og makketne soppar!

Har eg funne ein steinsopp-plass, går eg gjerne tilbake kvar 2.-3. dag. Det blir ein del trasking, men det er verd det! Når dei lubne, brune halvkulene stikk fram er det ein fest, steinsoppfest!

Men lat meg skriva litt om korleis du kan bli sikker på denne staselege og velsmakande soppen, eller soppane! I Noreg har vi nemleg 3 ulike arter av steinsopp: Steinsopp, raudbrun steinsopp og bleiklodden steinsopp. Alle er like gode!

Steinsopphatten er bygd opp av ein halvkuleforma hatt og ein tjukk og rund stilk. Øvste delen av hatten er eit fast og gråkvitt kjøt, og under dette står det tynne, tynne rør loddrett på hattkjøtet. Når steinsoppen er ung, er rørlaget grått og fast, seinare veks røra seg lengre og går gjennom endringar i farge og konsistens. Fargen skiftar frå grått til gult, sidan blir rørlaget grønt, og til slutt brunt. Etter kvart som rørlaget blir eldre, blir det blautare og mindre appetittleg. Sjølv et eg det unge og grå rørlaget, men ettersom det blir eldre, kan det brukast til farging av garn. Sjølv brukar eg ein del av det i soppsoyaen. Oppskrift på denne får du lengre ned i innlegget.

Like under hatthuda kan du på finne eit felt med brunfiolett farge.

Men det sikre «steinsopp-teiknet» finn du på stilken. Stilken har ein bleikt brun farge, men aller øvst oppe har han eit kvitt, fint nettmønster, kanskje til 1-2 cm breitt. Tenk på ein fin, kvit nylonstrømpe, og sjå for deg at steinsoppen har ein slik rundt stilken heilt øvst. Vend på soppen så du får lyset inn best mogeleg, så ser du maskene! Finn du ein stor og kraftig rørsopp med brun hatt og tjukk og lubben stilk, så sjå etter dette fine, lyse maskenettet. Finn du det, har du funne steinsopp!

Stilken på steinsoppen kan brukast på same måten som hattkjøtet, altså til ein kvar rett som kan innehalde sopp. Det vil heva smaken, same om det er ein kjøtrett, ein grønsakrett eller ein fiskerett. Du kan også dela soppkjøtet i skiver og tørka det. Tørka steinsopp er god å ha i einkvar sitt forrådslager, då kan du alltid laga noko godt på sparket! Nokre bitar vil bli brune når du tørkar dei. Dei er like gode, men ikkje så lekre. Sjølv knuser eg dei gjerne til soppmjøl, eit glimrande skogskrydder.

Det eg kallar soppsoya er ikkje eigentleg ein soyasaus, det finst ikkje soyabønner i den, men masse sopp! Utgangspunktet for denne var ei oppskrift eg fann i Else Wiborg si bok «Mine soppgleder». Eg har brukt litt andre krydder, men elles byggjer eg på denne.

Soppsoya

Soppsoya kan brukast til supper og sausar, til risrettar m.m.m.Til soppsoya kan vi bruka sopp som elles ikkje kunne nyttast til mat. Store eksemplar av steinsopp og andre røyrsoppar passar godt, og det gjer ingen ting om det er litt makk i soppen. Sjølsagt skal vi ikkje bruka sopp som ikkje luktar friskt, og pass opp for røyrsoppsnyltar!
Du treng 150 g salt pr kg sopp

Pr. liter kraft brukar du:
250 g sukker
½ ts kvit peppar
3 knuste einerbær
1 knust laurbærblad
2 dl raudvin

Framgangsmåte:
Grovreinsk soppen, og fjern det meste av jord, barnåler og anna rusk. Del soppen i store bitar, og legg han lagvis med saltet i eit rustfritt kar. Legg ein tallerk med noko tungt oppå soppen, slik at den blir dekka av væsket (og ikkje får muggdannelse) og set karet på ein kald stad ei vekes tid. Sil då krafta frå, og mål opp. Brun sukkeret i ei jerngryte, og set til soppkrafta. (Pass opp for sprut!) Ha i krydderet, og etter nokre minutt set du også til vinen
Lat det heile koka i 30-45 min. Avkjøl og sil, bruk helst eit sileklede. No skal soyaen stå og klara over natta, og skal så hellast varsamt over i ein kjele utan botnfallet. Kok opp på nytt, og ha på varme, reine småflasker. Kork og merk med årstal (!). Desse gode dråpane held seg i mange år, og smakar litt ulikt for kvar sending. Prøv å variera med ulike blandingar, t.d. kan du tilsetja 5 hakka ansjonsfiletar pr l væske før kokinga. Du kan også bruka kvitvin i staden for raudvin, du kan krydra med nellik o.s.v. o.s.v…..

Lukke til!